Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP đang được định hướng trở thành một lựa chọn quan trọng đối với các nhà sản xuất và kinh doanh trong ngành thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, để tiêu chuẩn này phát huy hiệu quả và được áp dụng rộng rãi, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, người nuôi và hệ thống phân phối.
VietGAP – giải pháp cho nuôi trồng thủy sản bền vững
Theo ông Như Văn Cẩn, Phó Vụ trưởng Vụ Nuôi trồng thủy sản thuộc Tổng cục Thủy sản, xu hướng tiêu dùng hiện nay cho thấy người mua ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng sản phẩm cũng như trách nhiệm của nhà sản xuất. Trong khi đó, trước đây việc kiểm soát chất lượng thủy sản thường chỉ được thực hiện ở khâu cuối cùng, khi sản phẩm đã hoàn thành, khiến quá trình kiểm soát trở nên bị động và tốn kém.
Vì vậy, ngành thủy sản cần chuyển sang phương thức quản lý chủ động hơn, kiểm soát chất lượng ngay từ quá trình sản xuất. Trong bối cảnh đó, các mô hình Thực hành nuôi trồng thủy sản tốt (GAP) được xem là giải pháp quan trọng nhằm phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững.
Tiêu chuẩn VietGAP được xây dựng nhằm đáp ứng nhiều yêu cầu như bảo đảm an toàn thực phẩm, hạn chế dịch bệnh, giảm thiểu tác động đến môi trường, đồng thời đảm bảo trách nhiệm xã hội và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Khác với một số hệ thống chứng nhận độc lập khác, VietGAP là bộ tiêu chuẩn quốc gia do Nhà nước bảo trợ và xây dựng lộ trình áp dụng, thậm chí có thể trở thành yêu cầu bắt buộc đối với một số sản phẩm trong tương lai.
Theo định hướng phát triển, trước mắt VietGAP sẽ được áp dụng đối với các sản phẩm thủy sản xuất khẩu chủ lực. Chẳng hạn, trong dự thảo Nghị định về cá tra, việc áp dụng VietGAP dự kiến sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hoạt động sản xuất cá tra trong những năm tới.
Nuôi tôm theo mô hình VietGAP
VietGAP và sự hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế
Tại hội thảo giới thiệu VietGAP do Tổng cục Thủy sản, Metro Cash & Carry Việt Nam và Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) phối hợp tổ chức với sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức chứng nhận, các chuyên gia đã trao đổi về việc thúc đẩy áp dụng tiêu chuẩn này trong nuôi trồng thủy sản.
Bà Lê Bảo Ngọc, Giám đốc kinh doanh của Công ty CP Chứng nhận & Giám định Vinacert, cho rằng việc xây dựng và áp dụng VietGAP đúng quy chuẩn sẽ góp phần nâng cao uy tín của sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, đồng thời giúp giảm chi phí sản xuất. So với một số tiêu chuẩn quốc tế như ASC hay GlobalGAP, VietGAP có nhiều ưu điểm như tuân thủ các nguyên tắc chung về GAP của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), phù hợp với điều kiện sản xuất tại Việt Nam và có sự hài hòa với các hệ thống tiêu chuẩn khác.
Bên cạnh đó, nội dung của VietGAP được thiết kế tương đối đơn giản với 68 tiêu chí, giúp đảm bảo tính minh bạch trong quản lý và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Điểm khác biệt của VietGAP là có sự tham gia quản lý của Nhà nước, trong khi nhiều tiêu chuẩn quốc tế được phát triển bởi các tổ chức độc lập.
Cần liên kết để mở rộng thị trường
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, việc áp dụng VietGAP đối với người nuôi vẫn còn gặp nhiều trở ngại. Một trong những băn khoăn lớn nhất của nông dân là liệu việc tuân thủ tiêu chuẩn VietGAP có giúp sản phẩm bán được với giá cao hơn hay không.
Theo ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký VASEP, VietGAP nên được xem là một bộ quy chuẩn được công nhận rộng rãi thay vì phát triển thành một chứng nhận cạnh tranh với các tiêu chuẩn quốc tế. Thực tế hiện nay, số lượng doanh nghiệp đăng ký áp dụng VietGAP cho cá tra còn khá hạn chế.
Ông Trần Văn Làm, đại diện Hội Nông dân Việt Nam, cũng cho rằng đầu ra của sản phẩm đạt VietGAP vẫn chưa rõ ràng, khiến người nuôi chưa thực sự mặn mà với việc triển khai. Ngoài ra, chi phí để áp dụng và duy trì tiêu chuẩn này cũng là rào cản khiến nhiều nông dân còn e ngại.
Một số ý kiến khác cũng bày tỏ lo ngại khi thị trường xuất hiện nhiều bộ tiêu chuẩn khác nhau dành cho thủy sản. Chẳng hạn, Metro Cash & Carry Việt Nam đã phát triển bộ tiêu chuẩn riêng mang tên MetroGAP cho hệ thống phân phối của mình. Điều này đặt ra yêu cầu cần có sự hài hòa giữa các tiêu chuẩn nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp và người nuôi phải đáp ứng quá nhiều yêu cầu khác nhau.
Ông Philippe Bacac, Tổng Giám đốc Metro Cash & Carry Việt Nam, cho biết MetroGAP được xây dựng nhằm thúc đẩy các chuỗi cung ứng thực phẩm tươi sống bền vững, đồng thời hỗ trợ quảng bá mô hình nuôi trồng thủy sản tốt. Trong thời gian tới, hệ thống này cũng dự kiến tiếp nhận các sản phẩm đạt chứng nhận VietGAP nhằm mở rộng đầu ra cho thủy sản Việt Nam.
Theo ông Phạm Anh Tuấn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản, Metro Cash & Carry là một trong những đối tác tham gia chương trình hợp tác công – tư với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nhằm thúc đẩy phát triển bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp. Trong thời gian tới, các bên sẽ tiếp tục phối hợp để hướng tới xây dựng một bộ tiêu chuẩn chung cho thủy sản tiêu thụ trong nước.
Để hỗ trợ đầu ra cho sản phẩm VietGAP, Tổng cục Thủy sản cũng dự kiến tăng cường kết nối với các hệ thống phân phối lớn trong và ngoài nước, qua đó tạo liên kết chặt chẽ giữa sản xuất và tiêu thụ. Bên cạnh việc thúc đẩy xuất khẩu, định hướng phát triển của ngành nông nghiệp trong thời gian tới cũng sẽ chú trọng hơn đến thị trường nội địa, góp phần nâng cao giá trị và tính bền vững của ngành thủy sản Việt Nam.
